SEBI New Rule: એપ્રિલ 2027થી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સેટલમેન્ટ નિયમો બદલાશે, રોકાણકારો પર શું અસર?

SEBI: શેરબજાર અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કરતા રોકાણકારો માટે સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (સેબી) દ્વારા એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. જો તમે પણ મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં તમારા નાણાંનું રોકાણ કરો છો, તો બજારની કામગીરીને લગતા આ મોટા ફેરફાર વિશે તમારે અચૂક જાણવું જોઈએ. તાજેતરમાં જ સેબીએ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કંપનીઓને તેમના શેરની ખરીદી અને વેચાણનો હિસાબ 'નેટ' ધોરણે (નેટ સેટલમેન્ટ) કરવાની સત્તાવાર મંજૂરી આપી દીધી છે. આ નવો નિયમ 1 એપ્રિલ, 2027 ના રોજથી સંપૂર્ણપણે અમલમાં આવશે. સેબીના આ ક્રાંતિકારી કદમનો મુખ્ય હેતુ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સ્કીમ્સ માટે ફંડના સંચાલનને વધુ સરળ બનાવવાનો અને એકંદર સેટલમેન્ટ પ્રક્રિયામાં વ્યાપક સુધારો લાવવાનો છે. સામાન્ય રોકાણકારો માટે આ નિયમ પરોક્ષ રીતે ફાયદાકારક સાબિત થશે, કારણ કે ફંડ હાઉસની કાર્યક્ષમતા વધવાથી લાંબા ગાળે રોકાણકારોને જ તેનો મહત્તમ લાભ મળે છે.

હાલની વ્યવસ્થા અને તેમાં થવા જઈ રહેલો ફેરફાર

વર્તમાન સમયની વાત કરીએ તો, સંસ્થાકીય રોકાણકારોએ શેરની ખરીદી અને વેચાણ માટે કુલ ધોરણે (ગ્રોસ બેસિસ પર) ચૂકવણી કરવી પડે છે. પરંતુ નવા નિયમ અંતર્ગત, ખરીદી અને વેચાણમાંથી મળવાપાત્ર કે ચૂકવવાપાત્ર રકમને ચોક્કસ શરતોને આધીન એકબીજા સાથે સરભર (Adjust) કરી શકાશે. જો કે, આ વિશેષ સુવિધા બજારના તમામ પ્રકારના વ્યવહારો પર લાગુ કરવામાં આવશે નહીં.

આખરે આ 'નેટ સેટલમેન્ટ' નિયમ શું છે?

કોઈપણ સામાન્ય માણસ સમજી શકે તેવી સરળ ભાષામાં કહીએ તો, નેટ સેટલમેન્ટ એટલે એક જ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સ્કીમમાં ખરીદેલા અને વેચેલા પાત્ર શેરની રકમને એકબીજામાંથી બાદ કરીને બાકી રહેતી ચોખ્ખી રકમનો જ હિસાબ કરવો. ઉદાહરણ તરીકે: ધારો કે કોઈ એક મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સ્કીમે કંપની 'A' ના શેર 1000 રૂપિયામાં ખરીદ્યા અને તે જ દિવસે કંપની 'C' ના શેર 2000 રૂપિયામાં વેચ્યા. અત્યારની વર્તમાન સિસ્ટમ મુજબ, ફંડ હાઉસે પહેલા ખરીદી માટે 1000 રૂપિયા ચૂકવવા પડે છે અને ત્યારબાદ વેચાણ માટે 2000 રૂપિયા અલગથી પ્રાપ્ત કરવા પડે છે. પરંતુ, 1 એપ્રિલ 2027 થી લાગુ થનારા નવા નિયમ હેઠળ, આ બંને પાત્ર વ્યવહારોને એકબીજા સાથે સમાયોજિત કરી શકાશે. એટલે કે, ફંડે હવે અલગથી 1000 રૂપિયા ચૂકવવાના રહેશે નહીં, પરંતુ સીધા જ 1000 રૂપિયાનો તફાવત તેમને પ્રાપ્ત થઈ જશે. આ નવી પદ્ધતિથી ફંડ હાઉસને અસ્થાયી ધોરણે વધારાના નાણાં એકત્ર કરવાની ઝંઝટમાંથી મુક્તિ મળશે. આ જ કારણસર સેબીનું માનવું છે કે આ નિર્ણય ઓપરેશનલ કામગીરી અને ભંડોળના વ્યવસ્થાપનને નોંધપાત્ર રીતે સરળ બનાવશે.

શું આ સુવિધા દરેક પ્રકારના શેર વ્યવહારો માટે ઉપલબ્ધ હશે?

ના, સેબીએ આ નેટ સેટલમેન્ટની પ્રક્રિયા માટે કેટલીક કડક શરતો પણ નક્કી કરી છે, જેનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે:

એક જ સ્કીમ અને સમાન ચક્ર: આ સુવિધાનો લાભ માત્ર એક જ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સ્કીમમાં અને એક જ સેટલમેન્ટ ચક્ર (Settlement Cycle) માં થતા વ્યવહારો પર જ મળશે. એક જ ફંડ હાઉસની બે અલગ-અલગ યોજનાઓના નાણાંને એકબીજા સાથે સરભર કરી શકાશે નહીં.

સમાન કંપનીના શેરમાં અપવાદ: જો કોઈ ફંડ યોજના એક જ સેટલમેન્ટ ચક્રમાં કોઈ એક જ કંપનીના શેર ખરીદે પણ છે અને વેચે પણ છે, તો તેવા સંજોગોમાં આ બંને સોદા નેટ સેટલમેન્ટ માટે લાયક ગણાશે નહીં. આવા સોદાઓને જૂની પદ્ધતિ મુજબ ગ્રોસ બેસિસ પર જ ગણવામાં આવશે.

બાકાત રાખવામાં આવેલા વ્યવહારો: શેરબજારના અમુક ખાસ વ્યવહારો જેવા કે ડેરિવેટિવ્ઝ (Derivatives), સિક્યોરિટીઝ ધિરાણ અને ઉધાર (SLB), તેમજ શોર્ટ સેલિંગને લગતા તમામ સોદાઓને આ નવી સુવિધામાંથી સંપૂર્ણપણે બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે.

આ પણ વાંચોઃ વૈશ્વિક બજારોમાં બ્લેક ફ્રાઇડે: જાપાન-કોરિયા ધડામ, શું ભારતીય રોકાણકારોએ ડરવું જોઈએ?

આ પણ જુઓ

Watch onYouTube