દિવાળી ભેટ અને રોકડ બોનસ: કઈ રકમ પર ટેક્સ લાગશે અને કઈ રહેશે કરમુક્ત? જાણો નિયમો

Diwali Gifts: દિવાળીનો તહેવાર એટલે ખુશીઓ અને ભેટસોગાદોનો ઉત્સવ. નોકરિયાત વર્ગ માટે દિવાળીનો સમય ખાસ હોય છે, કારણ કે આ સમયે કંપનીઓ તરફથી તેમને આકર્ષક ભેટ, શોપિંગ વાઉચર્સ અને રોકડ બોનસ (કેશ બોનસ) આપવામાં આવે છે. બોનસ મળવાની ખુશી તો દરેકને હોય છે, પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે કંપની તરફથી મળતી આ દરેક ભેટ કરમુક્ત (Tax-free) હોતી નથી? ઘણા લોકોને આ બાબતનો ખ્યાલ હોતો નથી કે કેટલીકવાર દિવાળી પર મળેલું રોકડ બોનસ તમારી વાર્ષિક આવકમાં ઉમેરાઈ જાય છે. આના પરિણામે તમારે અપેક્ષા કરતાં વધુ આવકવેરો (Income Tax) ચૂકવવો પડી શકે છે. તેથી જ, નોકરી કરતા દરેક વ્યક્તિ માટે કંપની તરફથી મળતી ભેટો, શોપિંગ વાઉચર્સ અને રોકડ બોનસ પર લાગુ પડતા આવકવેરાના નિયમોને સમજવા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. ચાલો, આ નિયમોને એકદમ સરળ ભાષામાં સમજીએ.

દિવાળી ભેટ અને વાઉચર્સ માટેના ઇન્કમ ટેક્સ નિયમો

આવકવેરા અધિનિયમ 2026 (Income Tax Act 2026) ના નવા નિયમો અનુસાર, કર્મચારીઓને તેમની કંપની તરફથી એક નાણાકીય વર્ષમાં કુલ 15,000 રૂપિયા સુધીના મૂલ્યની ભેટ, વાઉચર્સ કે ટોકન મળે, તો તેના પર સંપૂર્ણ કરમુક્તિ મળે છે. અગાઉના વર્ષોમાં આ મર્યાદા માત્ર 5,000 રૂપિયા હતી. મર્યાદા વધારવાથી કર્મચારીઓ હવે પહેલા કરતાં વધુ મૂલ્યની ભેટ ટેક્સ ચૂકવ્યા વિના મેળવી શકે છે. આ 15,000 રૂપિયાની મર્યાદામાં દિવાળીના ગિફ્ટ હેમ્પર્સ, ઇલેક્ટ્રોનિક સામાન અને શોપિંગ વાઉચર્સનો પણ સમાવેશ થઈ જાય છે. પરંતુ અહીં એક ખાસ શરત એ છે કે, જો આખા વર્ષ દરમિયાન કંપની તરફથી મળેલી કુલ ભેટોની કિંમત 15,000 રૂપિયાની મર્યાદાને પાર કરી જાય, તો તે આખી રકમ કરપાત્ર (Taxable) બની શકે છે. આ નિયમ માત્ર દિવાળી પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન મળેલી તમામ ભેટોના કુલ મૂલ્ય પર લાગુ પડે છે.

રોકડ બોનસ (Cash Bonus) અંગે શું છે નિયમ?

નોકરિયાત વર્ગે એ વાત ખાસ ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ કે કંપની તરફથી મળતા રોકડ બોનસને ક્યારેય 'ભેટ' ગણવામાં આવતું નથી. પછી ભલે તે દિવાળીના શુભ પ્રસંગે મળ્યું હોય કે અન્ય કોઈ તહેવાર પર, રોકડ બોનસ સીધું જ તમારા પગારનો (Salary) એક ભાગ માનવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમારી કંપની તમને દિવાળી પર 50,000 રૂપિયાનું રોકડ બોનસ આપે છે, તો આ 50,000 રૂપિયા તમારી તે વર્ષની કુલ વાર્ષિક આવકમાં સીધા જ ઉમેરાઈ જશે. ત્યારબાદ, તમારી કુલ કરપાત્ર આવકના આધારે તેના પર ટેક્સની ગણતરી કરવામાં આવશે. રોકડ બોનસ પર 15,000 રૂપિયાની ગિફ્ટ વાળી કરમુક્તિનો લાભ મળતો નથી.

નવી કર વ્યવસ્થા (New Tax Regime) અને બોનસની ગણતરી

સરકારની નવી ટેક્સ સિસ્ટમ હેઠળ, પાત્ર કરદાતાઓને 12 લાખ રૂપિયા સુધીની કરપાત્ર આવક પર 60,000 રૂપિયા સુધીની ટેક્સ છૂટ (Rebate) નો લાભ આપવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, પગારદાર વ્યક્તિઓને 75,000 રૂપિયાના સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શનનો (Standard Deduction) સીધો ફાયદો પણ મળે છે. આનો અર્થ એ થયો કે, જો તમારી પાસે પગાર સિવાય આવકનો અન્ય કોઈ સ્ત્રોત ન હોય, તો તમારી 12.75 લાખ રૂપિયા સુધીની વાર્ષિક આવક સંપૂર્ણપણે કરમુક્ત થઈ શકે છે.

એક સરળ ઉદાહરણથી સમજો

ધારો કે તમારો વાર્ષિક પગાર 12.60 લાખ રૂપિયા છે. તેમાંથી 75,000 રૂપિયાનું સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન બાદ કરતાં તમારી કરપાત્ર આવક 11.85 લાખ રૂપિયા થશે (જે 12 લાખની મર્યાદામાં હોવાથી ટેક્સ ઝીરો થશે). પરંતુ, ધારો કે આ વર્ષે કંપનીએ તમને 50,000 રૂપિયાનું દિવાળી બોનસ આપ્યું. તો હવે તમારી કરપાત્ર આવક (11.85 લાખ + 50 હજાર) 12.35 લાખ રૂપિયા થઈ જશે. આવી પરિસ્થિતિમાં તમારી આવક 12 લાખની કરમુક્ત મર્યાદાને વટાવી જશે, જેના કારણે તમે સંપૂર્ણ ટેક્સ છૂટ મેળવવા માટે પાત્ર નહીં રહો. જોકે, સરકારના નિયમ મુજબ તમને માર્જિનલ રિલીફ (Marginal Relief) નો લાભ ચોક્કસ મળી શકે છે. આ કિસ્સામાં, માર્જિનલ રિલીફની ગણતરી કર્યા પછી તમારો બેઝિક ટેક્સ 35,000 રૂપિયા થશે. તેની ઉપર 4 ટકા એજ્યુકેશન સેસ (Cess) ઉમેર્યા પછી, તમારે કુલ 36,400 રૂપિયાનો આવકવેરો ચૂકવવો પડશે.

આ પણ વાંચોઃ FD તોડવા જઈ રહ્યા છો? પહેલા જાણી લો પેનલ્ટી અને વ્યાજ કપાતનું આ નવું ગણિત

આ પણ જુઓ

Watch onYouTube